Zimowanie nietoperzy na Ziemi Kamiennogórskiej

Aktualności Przyroda, 6 lutego 2010

W styczniu i lutym 2010 roku po raz kolejny odbywa się w Sudetach Zimowy Monitoring Nietoperzy. Na Ziemi Kamiennogórskiej jest on prowadzony przez chiropterologów z Polskiego Towarzystwa Przyjaciół Przyrody ?pro Natura?, którzy od wielu lat corocznie w okresie zimowym kontrolują wszystkie większe sztolnie i jaskinie. Celem liczenia jest określenie liczby nietoperzy z poszczególnych gatunków, które hibernują w kamiennogórskich podziemiach, co pozwala na określenie najważniejszych miejsc zimowania, określenie zmian w wielkości populacji nietoperzy i ich właściwą ochronę. Jest to bardzo przydatne w określeniu wpływu wywieranego przez człowieka na środowisko naturalne, ponieważ nietoperze stanowią grupę zwierząt wrażliwych na zmiany wywołane działalnością człowieka. Niszczenie siedlisk i miejsc przebywania oraz chemizacja środowiska powodują, że liczebność wielu gatunków nietoperzy stopniowo maleje i są one silnie zagrożone.

Prowadzone od ponad 15 lat badania wykazały występowanie na Ziemi Kamiennogórskiej 18 spośród 25 gatunków nietoperzy występujących w Polsce, z czego 11 mniej lub bardziej regularnie zimuje w tutejszych podziemiach. Główne zimowiska tych ssaków w regionie to sztolnie w Kamiennej Górze, Ciechanowicach, Wieściszowicach, Kowarach, Chełmsku Śląskim, Uniemyślu i Okrzeszynie oraz jaskinie w Kochanowie. W poszczególnych obiektach zimuje corocznie od kilku do 30 osobników, a zdecydowanie najliczniejszymi gatunkami są nocek rudy Myotis daubentonii, nocek Natterera Myotis nattereri, gacek brunatny Plecotus auritus oraz nocek wąsatek Myotis mystacinus. Stwierdzono tutaj także 6 gatunków rzadkich i ginących, wymienionych w Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej Unii Europejskiej, dla których konieczna jest ochrona poprzez wyznaczenie Specjalnych Obszarów Ochrony w ramach sieci Natura 2000. Dlatego między innymi wyznaczono na Ziemi Kamiennogórskiej trzy ostoje: PLH020038 Góry Kamienne, PLH020011 Rudawy Janowickie oraz PLH020006 Karkonosze.

Nocek Natterera to stosunkowo pospolity nietoperz. Fot. Piotr Wasiak

Gacek brunatny to najczęściej zimujący nietoperz w sudeckich podziemiach. Fot. Piotr Wasiak

Jednymi z częstszych gatunków z Załącznika II mopek Barbastella barbastellus i nocek duży Myotis myotis stwierdzone pojedynczo na zimowiskach w Kochanowie, Kamiennej Górze, Chełmsku Śląskim, Uniemyślu, Kowarach oraz w Ciechanowicach. Związany ze starymi, rozległymi lasami bukowymi nocek Bechsteina Myotis bechsteinii został jak dotychczas znaleziony w sztolniach w Ciechanowicach i Wieściszowicach. Bardzo rzadki w Polsce nocek łydkowłosy Myotis dasycneme był wykazywany w niektóre lata w liczbie kilku osobników w Kowarach. W sztolniach w Uniemyślu zimuję regularnie do kilku podkowców małych Rhinolophus hipposideros, notowanych w niektóre zimy także w Kowarach. Również w sztolniach w Uniemyślu odnotowano jednego z najrzadszych polskich nietoperzy – ciepłolubnego nocka orzęsionego Myotis emarginatus, który jest stwierdzany tutaj w niektóre lata w liczbie do 3 osobników. Ze względu na kategorie zagrożenia 5 gatunków nietoperzy zimujących w regionie kamiennogórskim wymieniono w ?Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt?. Należą tu: podkowiec mały, nocek orzęsiony, nocek łydkowłosy, nocek Bechsteina oraz mroczek pozłocisty Eptesicus nilssoni. Ten ostatni gatunek zimował w niektóre lata w liczbie do 6 osobników w jaskiniach w Kochanowie.

Nocek duży to jeden z największych polskich nietoperzy. Fot. Piotr Wasiak

Podkowiec mały podczas hibernacji. Fot. Piotr Wasiak

Należy pamiętać, że zima to trudny okres dla hibernujących nietoperzy, ponieważ nie mogą one wtedy żerować, muszą spowolnić swoje czynności życiowe i dotrwać do wiosny korzystając jedynie z zapasów zgromadzonego jesienią tłuszczu. Dlatego w tym okresie należy bezwzględnie unikać przebywania w podziemiach, ponieważ może to prowadzić do zbyt częstego wybudzania się i płoszenia nietoperzy. Prowadzi to do szybszego wyczerpywania się zapasów energii, w wyniku czego niektóre osobniki mogą nie doczekać do wiosny. W związku z tym eksploratorzy powinni odłożyć eskapady do sztolni i jaskiń na późną wiosnę i lato, kiedy zwierzęta przebywają poza podziemiami.

Obserwacje

  • 19.11.2010 – 2 perkozy rdzawoszyje u ujścia Bobru do zbiorniku Bukówka

  • 19.11.2010 – stadko 4 samców i 2 samic gągoła na zbiorniku Bukówka

  • 19.11.2010 – 8 krakw w rozlewiskach zbiornika Bukówka

  • 19.11.2010 – 1 kormoran na zbiorniku Bukówka

  • 19.11.2010 – 2 czaple siwe na zbiorniku Bukówka

  • Twitter